Thành phố Kiruna tại miền bắc Thụy Điển đang thực hiện quá trình di dời quy mô lớn do sụt lún đất từ hoạt động khai thác quặng sắt của công ty LKAB. Dự án tái định cư này dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2035, liên quan đến việc chuyển khoảng 6.000 người dân và 2.700 ngôi nhà đến khu vực mới cách đó 3 km về phía đông.
Bối cảnh khai thác khoáng sản
Kiruna là một cộng đồng nhỏ được thành lập 125 năm trước để phục vụ hoạt động khai thác quặng sắt của công ty nhà nước LKAB. Công ty này hiện chiếm 80% tổng lượng quặng sắt được khai thác tại Liên minh Châu Âu. Bên cạnh hoạt động khai thác quặng sắt, LKAB vừa xác định một trong những mỏ nguyên tố đất hiếm lớn nhất châu Âu, củng cố vị thế của mình trong việc khai thác các vật liệu thiết yếu cho quá trình chuyển đổi xanh.
Quá trình di dời thành phố
Dự án tái định cư được lên kế hoạch lần đầu vào năm 2004 và nhận được sự chú ý quốc tế vào tháng 8 năm 2025 khi nhà thờ Kiruna Kyrka, một công trình gỗ 113 năm tuổi, được vận chuyển toàn bộ bằng xe chuyên dụng. Công ty khai thác ước tính chi phí bồi thường cho người dân trong 10 năm tới là 22,5 tỷ SEK (tương đương khoảng 2,4 tỷ USD). Khoảng 90% cư dân đã chọn xây dựng nhà mới thay vì nhận tiền đền bù.
Thách thức và xung đột
Việc di dời đối mặt với nhiều rào cản về chính trị, kinh tế và môi trường. Chủ tịch hội đồng thành phố Kiruna, Mats Taaveniku, cho biết cuộc đấu tranh giữa thành phố, LKAB và chính phủ là vấn đề lớn. Các mối quan tâm bao gồm:
- Xung đột quyền lợi: Có xung đột với việc chăn nuôi tuần lộc của người Sami, quốc phòng và bảo tồn thiên nhiên.
- Khí hậu: Khu vực mới có thể lạnh hơn tới 10 độ C vào mùa đông do địa hình thu gom khí lạnh và kiến trúc đường phố hẹp.
- Vấn đề đất đai: Thành phố thiếu đất để xây dựng và phải mua lại từ nhà nước, nơi sở hữu phần lớn đất trên Vòng cực Bắc.
Hỗ trợ tài chính và chính trị
Để đảm bảo thành công, các bên liên quan đang kêu gọi sự hỗ trợ từ chính phủ Thụy Điển và Liên minh Châu Âu. Theo quy định về Nguyên liệu thô quan trọng của EU, dự án này được công nhận là chiến lược quan trọng. Tuy nhiên, cư dân địa phương chia sẻ nỗi buồn khi phải rời bỏ nơi sinh sống nhiều thế hệ nhưng cũng nhận thức rõ sự phụ thuộc vào ngành khai thác.
Kết luận
Dự án di dời Kiruna được coi là một trong những biến đổi đô thị táo bạo nhất thế giới. Thành công của dự án không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực tài chính mà còn vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế.