Một thẩm phán liên bang tại New York đã ra phán quyết rằng việc chính quyền Trump hủy bỏ hơn 100 triệu đô la tài trợ cho các lĩnh vực nhân văn là vi hiến và Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) không có thẩm quyền thực hiện việc này.
Phán quyết của Tòa án Liên bang
Thẩm phán Quận Hoa Kỳ Colleen McMahon tại Manhattan đã đứng về phía The Authors Guild cùng nhiều nhóm và cá nhân khác có các khoản tài trợ bị hủy bỏ. Bà đã ra lệnh cấm vĩnh viễn việc chấm dứt các khoản tài trợ này, đồng thời chỉ trích việc DOGE sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình cắt giảm tài trợ.
Các lập luận của phía chính phủ trước đó cho rằng việc cắt giảm hơn 1.400 khoản tài trợ được phê duyệt bởi Quốc hội là hành động hợp pháp nhằm thực hiện chỉ thị của Tổng thống Donald Trump, loại bỏ các khoản tài trợ liên quan đến đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI), và giảm chi tiêu tùy ý theo ưu tiên của chính quyền.
Vi phạm Hiến pháp và Quyền học thuật
Thẩm phán McMahon nhận định rằng chính phủ đã vi phạm Tu chính án thứ Nhất (quyền tự do ngôn luận) và quyền bình đẳng của Tu chính án thứ Năm. Bà khẳng định DOGE không có thẩm quyền hợp pháp để hủy bỏ các khoản tài trợ này.
- Bà chỉ trích hành động này là “một ví dụ điển hình về sự phân biệt đối xử về quan điểm vi hiến” khi các quan chức hủy tài trợ dựa trên tiêu chí DEI.
- McMahon nhấn mạnh rằng lợi ích công cộng đòi hỏi sự can thiệp vĩnh viễn, và công chúng có quyền quan tâm đến việc các quan chức liên bang phải hành động trong khuôn khổ Hiến pháp và Quốc hội quy định.
Vấn đề sử dụng AI và DEI
Tòa án đã xem xét kỹ lưỡng cách các quan chức chính phủ phân loại các dự án tài trợ theo tiêu chí DEI và sử dụng ChatGPT để nhắm mục tiêu cắt giảm. Trong một trường hợp, các quan chức đã gắn nhãn một tuyển tập văn học có tựa đề “In the Shadow of the Holocaust: Short Fiction by Jewish Writers from the Soviet Union” là DEI.
Thẩm phán cũng bác bỏ lập luận của chính phủ rằng việc sử dụng AI của ChatGPT không cấu thành hành vi vi hiến. Bà viết: “Việc DOGE sử dụng AI để xác định tài liệu liên quan đến DEI không miễn trừ hành vi có khả năng vi hiến hay trao cho Chính phủ quyền tự do hành động vô điều kiện.”
Ý nghĩa của Phán quyết
Các tổ chức bị ảnh hưởng, bao gồm American Council of Learned Societies và American Historical Association, đã hoan nghênh phán quyết này. Họ coi đây là sự bảo vệ quan trọng đối với quyền tự do học thuật và ngôn luận trước sự can thiệp hành pháp quá mức. Các bên liên quan nhấn mạnh rằng cam kết của Quốc hội đối với lĩnh vực nhân văn không thể bị phá vỡ bởi một cơ quan hành pháp vượt quyền.
