Tổng thống Donald Trump đang triển khai chiến lược phong tỏa hàng hải nhằm gây áp lực kinh tế tối đa lên Iran, với giả định rằng sự cô lập này sẽ buộc chế độ phải từ bỏ chương trình hạt nhân.
Cơ sở lý luận của chiến lược phong tỏa
Chiến lược này được xây dựng trên tiền đề đơn giản: việc siết chặt xuất khẩu dầu mỏ và nguồn cung các mặt hàng thiết yếu sẽ dẫn đến sự sụp đổ xã hội tại Iran. Các quan chức Mỹ cho rằng áp lực này sẽ buộc chế độ phải nhượng bộ trước yêu sách của Mỹ về việc từ bỏ chương trình hạt nhân vĩnh viễn.
- Giả định cốt lõi: Cắt đứt nguồn cung năng lượng và hàng hóa cơ bản.
- Mục tiêu: Gây ra áp lực không thể chịu đựng được lên chế độ.
- Quan điểm của chính quyền: Các nhà chức trách Mỹ nhận định rằng mọi quốc gia, dù là chế độ thần quyền hay dân chủ phương Tây, đều sẽ suy yếu nếu không đảm bảo được các nhu yếu phẩm cơ bản như lương thực, năng lượng và việc làm.
Đánh giá tình hình kinh tế Iran
Các báo cáo gần đây cho thấy kinh tế Iran đang đối mặt với nhiều khó khăn nghiêm trọng. Theo báo cáo của The Wall Street Journal, chi phí chiến tranh đã dẫn đến tình trạng thất nghiệp gia tăng, giá lương thực tăng vọt và sự gián đoạn của nền kinh tế trực tuyến do việc cắt internet.
- Lạm phát đang diễn ra mạnh mẽ, khiến các mặt hàng thiết yếu như thịt đỏ trở nên xa xỉ.
- Các cơ quan chức năng Iran đã yêu cầu cắt giảm tiêu thụ năng lượng, và các văn phòng chính phủ buộc phải giảm sử dụng điện tới 70% sau 1 giờ chiều.
- Một số nguồn tin Mỹ dự đoán nền kinh tế Iran chỉ có thể duy trì được vài tuần, thậm chí vài ngày.
Những thách thức và rủi ro của chiến lược
Các chuyên gia đã chỉ ra những câu hỏi lớn cần được giải đáp để đánh giá tính khả thi của chiến lược này, đặc biệt khi lịch sử cho thấy sự kiên cường của Iran.
1. Tính bền vững của áp lực Mỹ:
- Các nhà phân tích đặt câu hỏi về khả năng duy trì áp lực của Mỹ trước các chi phí gia tăng của cuộc chiến, bao gồm giá xăng dầu và lạm phát.
- Sự thành công của chiến lược còn phụ thuộc vào phản ứng thực tế của người dân Iran, chứ không chỉ dựa trên các phân tích lý thuyết.
2. Tính lịch sử và bản chất kháng cự của Iran:
- Iran đã trải qua nhiều lệnh trừng phạt của phương Tây trong nhiều thập kỷ, bao gồm cả cuộc chiến tám năm với Iraq những năm 1980.
- Triết lý cốt lõi của chế độ Iran trong 47 năm qua là sự kháng cự chống lại Mỹ. Do đó, họ có thể chọn đối đầu thay vì đầu hàng trước áp lực kinh tế.
- Một chuyên gia nhận định rằng sự kiên trì của Iran có thể khiến họ chọn khủng hoảng xã hội thay vì khuất phục trước yêu sách của Mỹ.
Kết luận chuyên môn
Nhiều nhà phân tích cho rằng việc tin rằng một chiến dịch gây áp lực kinh tế có thể buộc Iran phải thay đổi hoàn toàn là một nhận định sai lầm lặp đi lặp lại trong lịch sử quan hệ Mỹ-Iran. Sự bền bỉ của chế độ Iran cho thấy khả năng chống chịu cao, và việc đánh giá tình hình này cần phải thận trọng, tránh áp dụng logic phương Tây một cách tuyệt đối vào bối cảnh phức tạp của Trung Đông.
