Tổng thống Donald Trump đã chuyển hướng chiến lược đối đầu với Iran từ quân sự sang kinh tế bằng việc phong tỏa tàu bè và cảng biển, đặc biệt là tại Eo biển Hormuz. Mục tiêu là gây ra khủng hoảng tài chính và nhân đạo nghiêm trọng, buộc Iran phải chấp nhận các điều khoản của Mỹ nhằm chấm dứt xung đột mà không cần tấn công quân sự mới.
Cơ sở lý luận của chiến lược phong tỏa
Chiến lược này dựa trên giả định rằng nếu Iran không thể xuất khẩu dầu mỏ và nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu, nền kinh tế của nước này sẽ phải chịu những hậu quả tài chính và nhân đạo nghiêm trọng. Theo các nhà phân tích, một nền kinh tế vốn đã bị tổn thương bởi các lệnh trừng phạt có thể nhanh chóng đối mặt với:
- Thiếu hụt lương thực nghiêm trọng.
- Lạm phát phi mã và khủng hoảng ngân hàng.
Việc phong tỏa được xem là một giải pháp nhằm gây áp lực tối đa, buộc Tehran phải ngồi vào bàn đàm phán.
Những rủi ro và nghi vấn từ giới phân tích
Mặc dù nhiều quan chức Mỹ và nhà phân tích bày tỏ hy vọng rằng lệnh phong tỏa sẽ khiến Iran khuất phục, chiến lược này lại dựa trên một giả định có thể không chính xác: rằng Iran sẽ phản ứng một cách hợp lý theo tính toán của phương Tây.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng:
- Tính khó đoán của đối thủ: Lịch sử gần đây cho thấy các đối thủ của Mỹ (như Iraq, Afghanistan, Nga) thường không hành động theo tính toán về lợi ích quốc gia của phương Tây.
- Nguy cơ leo thang: Việc phong tỏa có thể kích hoạt các hành động trả đũa, chẳng hạn như việc các lực lượng Houthi ở Yemen đóng cửa các tuyến đường vận tải dầu thay thế qua Biển Đỏ.
- Thiệt hại toàn cầu: Nếu không thành công, chiến dịch này có thể gây ra tổn hại kinh tế toàn cầu sâu sắc hơn, biến nó thành một cái bẫy chính trị.
Khả năng tác động kinh tế của lệnh phong tỏa
Về mặt quân sự, việc phong tỏa được đánh giá là khả thi vì Hải quân Mỹ có đủ nguồn lực và kinh nghiệm trong việc thực thi các lệnh phong tỏa quốc tế. Theo các phân tích, lệnh phong tỏa có thể:
- Cắt đứt phần lớn hoạt động thương mại của Iran.
- Ngăn chặn xuất khẩu dầu mỏ, gây ra áp lực lạm phát và tiền tệ.
- Buộc Iran phải giảm sản xuất dầu trong vòng vài tuần do không có nơi lưu trữ sản phẩm.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cũng chỉ ra rằng, ngoài việc gây áp lực kinh tế, lệnh phong tỏa còn có thể gây rủi ro ngoại giao cho Mỹ, đặc biệt là trong các cuộc gặp gỡ thương mại quan trọng với các nước lớn như Trung Quốc.
Kết luận: Yếu tố quyết định là thời điểm
Sự thành công của chiến dịch phong tỏa này phụ thuộc vào yếu tố thời gian. Liệu áp lực có đủ lớn để thay đổi hành vi của Iran trước khi lệnh phong tỏa làm trầm trọng thêm thiệt hại kinh tế toàn cầu, vốn đã bị ảnh hưởng bởi việc Iran tự đóng cửa Eo biển Hormuz? Nếu không, chiến lược này có nguy cơ trở thành một cái bẫy chính trị lớn hơn.
