Các nhà lập pháp Nghị viện Châu Âu đã bỏ phiếu ủng hộ việc định nghĩa hành vi tình dục không có sự đồng thuận tích cực là hành vi hiếp dâm, đánh dấu một bước tiến lịch sử quan trọng trong quyền phụ nữ tại Liên minh Châu Âu (EU).
Yêu cầu Tiêu chuẩn Pháp lý Mới về Sự Đồng Thuận
Hành quyết này, được thông qua với tỷ lệ áp đảo, kêu gọi tất cả các quốc gia thành viên EU áp dụng tiêu chuẩn pháp lý “yes means yes” (có nghĩa là đồng ý) cho vấn đề đồng thuận. Tiêu chuẩn này nhấn mạnh rằng sự đồng ý phải là sự đồng ý rõ ràng và tích cực.
- Thay thế nguyên tắc cũ: Nghị quyết này nhằm thay thế nguyên tắc truyền thống “no means no” (không nghĩa là không đồng ý), vốn bị các nhà hoạt động cho là chưa đủ bảo vệ nạn nhân vì không yêu cầu sự đồng thuận khẳng định rõ ràng cho các hành vi tình dục.
- Giới hạn của nghị quyết: Cần lưu ý rằng đây mới chỉ là bước khởi đầu trong quy trình lập pháp; nghị quyết này vẫn cần được đề xuất thành luật để các quốc gia thành viên EU chính thức thông qua.
Các Mô hình Luật Hình sự Hiện hành về Tội hiếp dâm
Hiện tại, luật pháp về hiếp dâm tại châu Âu thường tuân theo một trong hai mô hình chính:
- Dựa trên sự đồng thuận (Consent-based): Coi hành vi tình dục không có sự đồng thuận là hành vi hiếp dâm.
- Dựa trên cưỡng ép (Coercion-based): Yêu cầu hành vi tình dục phải xảy ra bằng vũ lực.
Theo Amnesty International, 21/27 quốc gia thành viên EU đã áp dụng luật dựa trên sự đồng thuận. Một số quốc gia như Thụy Điển và Tây Ban Nha đã áp dụng cách tiếp cận “yes means yes”. Ngược lại, các nước như Hungary và Latvia vẫn yêu cầu bằng chứng về việc sử dụng vũ lực, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Các chuyên gia chỉ ra rằng những khoảng trống lập pháp này tạo ra rào cản lớn cho các nạn nhân, vì họ buộc phải chứng minh được việc sử dụng bạo lực hoặc đe dọa.
Bối cảnh Thúc đẩy Thay đổi Pháp luật
Cuộc tranh luận này được thúc đẩy bởi nhiều vụ án nổi bật và các phát hiện đáng báo động:
- Vụ án Gisèle Pelicot: Tại Pháp, sau nhiều năm phản đối, Bộ luật Hình sự đã được cập nhật để định nghĩa hiếp dâm là bất kỳ hành vi tình dục nào xảy ra mà không có sự đồng thuận. Điều này diễn ra sau vụ án nổi tiếng liên quan đến việc cưỡng hiếp hàng loạt.
- Các vụ án bạo lực tình dục qua mạng: Việc phát hiện các nhóm trên mạng xã hội chia sẻ hướng dẫn chi tiết về cách gây mê và tấn công tình dục đã làm gia tăng áp lực yêu cầu một phản ứng toàn châu Âu.
- Quan điểm chuyên gia: Các nhà lập pháp và nhân quyền nhấn mạnh rằng việc luật hóa sự đồng thuận rõ ràng là cần thiết để ngăn chặn tình trạng miễn trừ cho tội phạm tình dục.
Tác động và Ý nghĩa Xã hội
Các tổ chức nhân quyền đánh giá đây là một bước tiến quan trọng trong cuộc chiến chống lại “văn hóa hiếp dâm” (rape culture). Theo Amnesty International, một trong sáu phụ nữ tại EU trải qua bạo lực tình dục khi trưởng thành, và một trong mười phụ nữ bị hiếp dâm trong đời.
