Nền kinh tế Iran đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, bị đẩy xuống vực sâu do chiến tranh Trung Đông và các lệnh phong tỏa thương mại quốc tế. Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng cùng áp lực trừng phạt kép đang gây tổn hại nặng nề, khiến nhiều chuyên gia nhận định quá trình phục hồi sẽ rất khó khăn và kéo dài.
Tình hình kinh tế vĩ mô và áp lực lạm phát
Trước xung đột, Iran đã chịu áp lực lớn từ các lệnh trừng phạt, với lạm phát vượt mốc 50% trong năm 2025. Tình hình này càng trở nên tồi tệ hơn sau các sự kiện gần đây:
- Lạm phát tăng vọt: Chỉ số giá lương thực đã tăng tới 105% tính đến tháng 2 năm 2026. Giá các mặt hàng thiết yếu như bánh mì và ngũ cốc tăng 140%, trong khi dầu và chất béo tăng 219% trong giai đoạn đến tháng 3 năm 2026.
- Tệ nạn tiền tệ: Các ngân hàng Iran đã phải lưu hành tờ tiền mệnh giá lớn nhất lịch sử (10 triệu rial) nhằm đối phó với tình trạng mất giá tiền tệ.
- Dự báo quốc tế: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính kinh tế Iran sẽ thu hẹp 6.1% trong năm 2026, với tỷ lệ lạm phát dự kiến là 68.9%. Đồng rial đã mất giá nghiêm trọng, dao động quanh mức 1.32 triệu rial Mỹ.
Các yếu tố gây suy thoái kinh tế
Sự suy thoái kinh tế của Iran được cho là do sự kết hợp của nhiều yếu tố địa chính trị và kinh tế vĩ mô:
- Phong tỏa Eo biển Hormuz: Việc đóng cửa hiệu quả Eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu, đã cắt đứt phần lớn hoạt động thương mại quốc tế của Iran. Hơn 90% thương mại hàng năm của nước này đi qua eo biển này.
- Giảm doanh thu xuất khẩu: Các chuyên gia nhận định rằng sự phong tỏa và các lệnh trừng phạt mới có thể cắt giảm tới 70% doanh thu xuất khẩu của Iran.
- Tác động kép: Áp lực từ lệnh phong tỏa kết hợp với mối đe dọa trừng phạt mới nhắm vào các ngân hàng Trung Quốc hỗ trợ giao dịch dầu mỏ của Iran được đánh giá là tác động nghiêm trọng hơn dự kiến.
Triển vọng và thách thức phục hồi
Các chuyên gia đưa ra nhiều góc nhìn khác nhau về khả năng phục hồi của nền kinh tế Iran:
- Quan điểm bi quan: Các quan chức kinh tế cấp cao của Iran được báo cáo là đã cảnh báo rằng việc tái thiết nền kinh tế bị chiến tranh tàn phá có thể mất hơn một thập kỷ. Thiệt hại cơ sở hạ tầng ước tính dao động từ 200 tỷ đến 270 tỷ USD.
- Quan điểm thận trọng: Một số nhà phân tích cho rằng Iran đã quen với các lệnh trừng phạt quốc tế trong nhiều thập kỷ và sở hữu hệ thống giao dịch năng lượng thay thế, cho phép nước này phục hồi nhanh hơn nếu các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ.
- Vị thế chiến lược: Iran coi Eo biển Hormuz là chìa khóa cho sự phục hồi kinh tế, và việc kiểm soát tuyến đường này được xem là lợi thế đàm phán quan trọng.
Tóm lại, bên cạnh những thách thức về dữ liệu thống kê (Iran chưa công bố GDP từ năm 2024 và bị gián đoạn internet), các áp lực kinh tế hiện tại đang đặt Iran vào tình trạng khủng hoảng nhân đạo và kinh tế sâu sắc.
