Theo hai nghiên cứu khoa học mới được công bố, hệ thống hải lưu quan trọng Đại Tây Dương (AMOC) đang suy yếu nghiêm trọng và có nguy cơ sụp đổ sớm hơn nhiều so với những dự đoán trước đây, đe dọa gây ra những tác động khí hậu thảm khốc toàn cầu.
AMOC là gì và tầm quan trọng của nó
AMOC, hay Vòng tuần hoàn Khí quyển và Đại dương Đại Tây Dương (Atlantic Meridional Overturning Circulation), là một hệ thống hải lưu khổng lồ hoạt động như một băng chuyền tự nhiên. Nó có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc vận chuyển nhiệt, muối và nước ngọt khắp đại dương, từ đó điều tiết khí hậu, thời tiết và mực nước biển trên toàn hành tinh.
Sự cân bằng của AMOC bị đe dọa bởi sự nóng lên toàn cầu do hoạt động của con người, làm gián đoạn sự cân bằng nhiệt độ và độ mặn của nước biển.
Bằng chứng khoa học về sự suy giảm
Các nhà khoa học đã đưa ra bằng chứng đáng báo động từ hai nghiên cứu độc lập, tập trung vào cả dự báo tương lai và dữ liệu quan sát hiện tại của AMOC.
1. Dự báo về tương lai (Nghiên cứu mô hình khí hậu)
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science Advances đã kết hợp mô hình khí hậu với dữ liệu thực tế, cho thấy:
- Mức suy giảm: AMOC được dự đoán sẽ chậm lại hơn 50% vào cuối thế kỷ này.
- Đánh giá mô hình: Mức suy giảm này mạnh hơn 60% so với ước tính trung bình của các mô hình khí hậu hiện tại. Các nhà khoa học nhận định các mô hình 'bi quan' (cho thấy sự suy yếu mạnh) có thể là những mô hình thực tế nhất.
- Điểm bùng phát (Tipping Point): Các chuyên gia cảnh báo rằng điểm bùng phát – thời điểm hệ thống không thể tự phục hồi – có thể xảy ra sớm hơn, thậm chí vào giữa thế kỷ này.
2. Quan sát thực tế (Dữ liệu hiện tại)
Một nghiên cứu khác đã phân tích dữ liệu thực tế từ các trạm đo tại Bắc Đại Tây Dương kể từ năm 2004. Kết quả cho thấy:
- Xác nhận suy yếu: AMOC đã được quan sát thấy suy yếu tại cả bốn vĩ độ khác nhau trong hai thập kỷ qua.
- Ý nghĩa: Dữ liệu thực tế này không chỉ xác nhận sự suy giảm đang diễn ra mà còn giúp kiểm chứng các dự đoán của mô hình khí hậu, đồng thời cho thấy nguy cơ suy thoái đang tăng lên.
Tác động thảm khốc nếu AMOC sụp đổ
Sự sụp đổ của AMOC, lần cuối cùng xảy ra cách đây khoảng 12.000 năm, được dự đoán sẽ gây ra những biến đổi khí hậu nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu, bao gồm:
- Châu Âu: Có thể rơi vào tình trạng đóng băng sâu, giống như thời kỳ băng hà.
- Bờ Đông Hoa Kỳ: Tăng tốc độ dâng mực nước biển.
- Châu Phi: Gây ra các đợt hạn hán kéo dài trên diện rộng.
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng việc thiếu dữ liệu về nước tan chảy từ Greenland trong các mô hình khí hậu hiện tại có thể khiến mức độ suy giảm thực tế còn nghiêm trọng hơn cả những gì đã được báo cáo.
