Tổng thống Mỹ Donald Trump dự đoán xung đột với Iran kết thúc trong 2-3 tuần, nhưng các chuyên gia và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo thời gian phục hồi nguồn cung có thể lên đến vài năm, làm gia tăng nguy cơ phá hủy nhu cầu dầu toàn cầu.
Dự báo thời gian và phản ứng thị trường
Trong phát biểu ngày 26/3, Tổng thống Trump tái khẳng định chiến tranh sẽ kết thúc trong vài tuần tới, bất chấp việc Mỹ và Israel tấn công Iran từ ngày 28/2. Sự kiện này dẫn đến đóng băng eo biển Hormuz và khiến giá dầu Brent tăng hơn 60% trong tháng 3 – mức tăng lớn nhất kể từ những năm 1980. Ngay sau phát biểu, giá dầu tiếp tục tăng mạnh, với Brent giao dịch quanh 107,79 USD/thùng và WTI ở mức trên 106 USD/thùng, phản ánh sự hoài nghi của thị trường về tiến trình giải quyết xung đột.
Cảnh báo về thời gian phục hồi nguồn cung
- Christine Lagarde (ECB): Đánh giá dự báo thị trường về sự phục hồi nhanh là "quá lạc quan", khẳng định không thể khôi phục nguồn cung năng lượng từ Vịnh Ba Tư trong vài tháng và cảnh báo gián đoạn có thể kéo dài hàng năm.
- Scott Shelton (TP ICAP): Ước tính tổn thất dầu thô và sản phẩm tinh chế có thể lên tới 500 triệu thùng tính đến thời điểm hiện tại, đã làm cạn kiệt dự trữ chiến lược trước chiến tranh. Ông nhấn mạnh nếu xung đột kéo dài quá cuối tuần, nguy cơ phá hủy nhu cầu sẽ xuất hiện trước giữa tháng 4.
Nguy cơ phá hủy nhu cầu dầu bền vững
Phá hủy nhu cầu (demand destruction) đề cập đến sự suy giảm nhu cầu dai dẳng do giá cao hoặc nguồn cung hạn chế, khiến người tiêu dùng chuyển sang hàng hóa thay thế hoặc giảm tiêu thụ.
- Goldman Sachs: Ghi nhận "vùng phá hủy nhu cầu rõ rệt" đã xuất hiện ở một số thị trường như hàng không và ngành hóa dầu châu Á. Họ cảnh báo nếu xuất khẩu dầu Trung Đông duy trì ở mức thấp, nhu cầu xăng dầu có thể giảm mạnh tại Mỹ và các thị trường mới nổi có nhu cầu nhạy cảm với giá (như Nam Phi, Philippines).
- Simon Evenett (IMD Business School): Cho rằng xung đột sẽ kéo dài xa hơn 3 tuần, và ngay cả khi Mỹ rút quân, Iran vẫn có thể duy trì sự kiểm soát eo biển Hormuz. Để cân bằng với nguồn cung giảm, giá dầu phải tăng đủ cao để ép giảm tiêu dùng, dẫn đến phá hủy nhu cầu trở thành "sự tất yếu".
- Chris Metcalfe (IBOSS): Lưu ý hiện tại thị trường chỉ chứng kiến "sự điều chỉnh nhu cầu ngắn hạn" do giá cao và hành vi phòng ngừa, chưa phải suy giảm cấu trúc. Tác động lâu dài phụ thuộc vào thời gian giá dầu duy trì ở mức cao, chứ không phải các đợt tăng ngắn.
Tình hình hiện tại và yếu tố then chốt
Hiện tại, thị trường chưa ghi nhận dấu hiệu phá hủy nhu cầu bền vững, chủ yếu là phản ứng trước mắt trước biến động giá. Yếu tố then chốt quyết định mức độ tổn thất nhu cầu là thời gian kéo dài của giá dầu cao và tính khả thi của lộ trình khôi phục nguồn cung sau khi eo biển Hormuz mở lại. Các chuyên gia đồng thuận rằng nếu xung đột kéo dài, áp lực giảm tiêu dùng sẽ trở nên không thể tránh khỏi.
