Tỷ lệ sinh tại Latin America và Caribbean hiện đạt 1.8 trẻ/phụ nữ, thấp hơn mức thay thế 2.1 và giảm mạnh so với 5.8 trong những năm 1950, theo Báo cáo Dân số của ECLAC.
Dữ liệu và xu hướng
- Số liệu từ Ủy ban Kinh tế cho Latin America và Caribbean (ECLAC) cho thấy tỷ lệ sinh trung bình khu vực hiện là 1.8, dưới ngưỡng thay thế dân số 2.1.
- Một số quốc gia có tỷ lệ siêu thấp: Chile (1.1), Costa Rica (1.32), Uruguay (1.39), Argentina (1.5).
- Dự báo dân số toàn khu vực sẽ tăng đến năm 2053, sau đó bắt đầu suy giảm.
Nguyên nhân chính
- Giảm mạnh mang thai tuổi teen: Tỷ lệ sinh ở nhóm 15-19 tuổi giảm từ 70/1.000 (2014) xuống khoảng 50/1.000 (2024). Ở Chile, tỷ lệ này giảm gần 80% trong thập kỷ qua.
- Tăng cường giáo dục và tham gia lực lượng lao động của phụ nữ: Phụ nữ có trình độ học vấn cao hơn thường có ít con hơn. Ví dụ, ở Mexico, số con trung bình giảm từ 3.4 (1990) xuống 1.9 (2020), trong khi năm học trung bình tăng từ 6.4 lên trên 10 năm.
- Thay đổi văn hóa và lối sống: Làm mẹ không còn là vai trò mặc định. Sự phổ biến của việc nuôi thú cưng (ví dụ: quảng cáo bất động sản nhấn mạnh không gian cho thú cưng) phản ánh sự thay đổi trong ưu tiên gia đình.
- Bất bình đẳng kinh tế: Phụ nữ thu nhập thấp thường có con nhiều hơn mong muốn, trong khi phụ nữ thu nhập cao có con ít hơn mong muốn. Mẹ đơn thân hoặc gia đình nghèo gặp rào cản lớn hơn trong việc kết hợp công việc và chăm sóc con.
Tác động đến già hóa dân số
- Tỷ lệ sinh thấp kết hợp với tuổi thọ cao dẫn đến già hóa dân số, gây áp lực lên hệ thống y tế, an sinh xã hội và kinh tế.
- Biểu hiện thực tế: Các bệnh viện ở Chile thảo luận đóng cửa khoa sản do nhu cầu giảm; Argentina ghi nhận tình trạng đóng trường học vì thiếu học sinh.
- Dữ liệu UNESCO: Giai đoạn 2015-2023 có 1,2 triệu trẻ em ít hơn; dự báo đến 2030 sẽ có 11,5 triệu trẻ trong độ tuổi đi học ít hơn so với năm 2020.
Chính sách và khuyến nghị
- Các chính sách khuyến sinh (thưởng tiền, nghỉ phép dài) thường chỉ hiệu quả tạm thời hoặc làm tuổi sinh con sớm hơn mà không tăng tổng số con.
- Chuyên gia nhấn mạnh cần tập trung vào việc tạo điều kiện cho những người có ý định làm cha mẹ: hỗ trợ chi phí chăm sóc trẻ, nghỉ phép linh hoạt, bình đẳng giới trong công việc.
- Mục tiêu dài hạn: Xây dựng xã hội mà quyết định có con không trở thành gánh nặng cho một nhóm, đặc biệt là phụ nữ.