Iran thiết lập 'bến thu phí' ở eo biển Hormuz, tàu dầu phải lối qua đảo Larak

Từ ngày 28 tháng 2, Iran đã thiết lập một hành lang hàng hải bắt buộc qua vùng nước phía bắc đảo Larak, yêu cầu tàu xin giấy phép từ IRGC và trả phí, khiến lưu lượng qua eo biển Hormuz giảm 90%.

Bối cảnh và tác động

• Khiến lưu lượng qua eo biển Hormuz - tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới cho dầu mỏ - giảm tới 90% kể từ ngày 28/2.
• Đây là một trong những cú sốc lớn nhất về nguồn cung năng lượng trong nhiều thập kỷ.

Cơ chế hoạt động của hệ thống thu phí

• Tàu phải liên hệ với các trung gian có liên quan đến IRGC để nộp hồ sơ chi tiết, bao gồm số IMO, tên thủy thủ và điểm đến cuối cùng.
• IRGC kiểm tra hồ sơ, nếu được chấp thuận sẽ cấp mã clearance và hướng dẫn lộ trình.
• Khi vào vùng nước Iran, tàu phải trình mã clearance qua radio, sau đó được tàu IRGC hộ tống qua vùng nước quanh đảo Larak.
• Tàu không đủ điều kiện sẽ bị từ chối và quay đầu.

Tàu nào được qua và ưu tiên

• Hầu hết tàu được cho phép đều liên quan đến Iran, Trung Quốc, Hy Lạp, Ấn Độ và Pakistan.
• Tàu container siêu lớn của Cosco Shipping (Trung Quốc) đã vượt qua sau khi ban đầu bị từ chối.
• Tàu LPG Pine Gas của Ấn Độ được hướng dẫn lộ trình và hộ tống bởi tàu chiến Ấn Độ, nhưng không phải trả phí.
• Một số nước như Malaysia, Thái Lan cũng đã đạt được cam kết an toàn từ Iran sau nỗ lực ngoại giao.

Tranh cãi về tính hợp pháp

• Chuyên gia luật hàng hải quốc tế khẳng định Iran không có quyền thu phí tràn lan cho tàu qua eo biển Hormuz.
• Các khoản phí chỉ hợp pháp nếu liên quan đến dịch vụ cụ thể như hướng dẫn tàu hoặc ứng phó ô nhiễm, và phải không phân biệt đối xử.
• Việc so sánh với kênh đào Suez hay Panama là không phù hợp vì chúng là công trình nhân tạo, được vận hành bởi nhà nước và thu phí để duy trì.

Phản ứng quốc tế và diễn biến

• Nhiều chính phủ phản đối, cho rằng hành động của Iran vi phạm luật hàng hải quốc tế.
• Quốc hội Iran đã thông qua dự luật chính thức hóa việc thu phí, nhưng cần sự đồng ý từ các nước ven eo biển.
• Một số giao dịch thanh toán được thực hiện bằng nhân dân tệ, qua trung gian hàng hải Trung Quốc.
• Washington và Tehran tiếp tục trao đổi thông điệp về chấm dứt xung đột, nhưng chưa có đàm phán chính thức.