Việc Iran chặn eo biển Hormuz đã nhấn mạnh sự phụ thuộc nguy hiểm của nền kinh tế toàn cầu vào các tuyến vận chuyển hẹp qua vùng bất ổn, nơi vận chuyển khoảng 25% dầu khí thế giới.
Sự phụ thuộc vào các eo biển chiến lược
- Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 1/5 dầu và khí thế giới, là tuyến đường huyết mạch không thể thay thế.
- Các eo biển khác cũng là điểm nghẽn dễ bị tấn công:
- Bab el-Mandeb (kết nối Biển Đỏ với Vịnh Aden): vận chuyển ~6% dầu thế giới, từng bị tấn công bởi Houthi.
- Eo biển Malacca: điểm nghẽn lớn nhất cho vận chuyển dầu, chịu nguy cơ cướp biển và trộm cắp.
- Theo Rystad, có 5 "đường sống" mong manh cho năng lượng, bao gồm cả eo biển Hormuz và Cáp Hảo Vọng.
Khác biệt giữa năng lượng hóa thạch và tái tạo
- Năng lượng hóa thạch: phụ thuộc vào dòng cung liên tục, gián đoạn ngắn hạn gây thiếu hụt tức thời, tăng giá và nguy cơ suy thoái.
- Năng lượng tái tạo: sau khi lắp đặt, dựa trên nguồn nội địa (gió, nắng), ít bị ảnh hưởng bởi gián đoạn vận chuyển ngắn hạn. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng thiết bị (tấm pin, tuabin) lại có điểm nghẽn riêng.
Điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch
- Năng lượng sạch phụ thuộc vào khoáng sản then chốt như lithium, cobalt, graphite và đất hiếm.
- Trung Quốc kiểm soát phần lớn khâu chế biến:
- Chế biến >70% lithium toàn cầu.
- Chế biến ~80% cobalt (DRC có 70% trữ lượng).
- Sản xuất >90% polysilicon, wafer, cell pin năng lượng mặt trời.
- Trung Quốc từng hạn chế xuất khẩu đất hiếm (2025), gây áp lực lên đàm phán thương mại.
Thách thức và hướng đi
- Không có giải pháp năng lượng nào hoàn toàn miễn nhiễm rủi ro địa chính trị và điểm nghẽn.
- Các nỗ lực đa dạng hóa:
- Phát triển sản xuất năng lượng sạch nội địa (Mỹ, Ấn Độ).
- Tái chế khoáng sản và công nghệ thay thế (ví dụ: pin natri).
- Chi phí sản xuất tại Trung Quốc thấp hơn 10-35% so với các nước khác, làm khó khăn việc cạnh tranh.
- Dù bị gián đoạn chuỗi cung ứng, năng lượng sạch không gây chấn động tức thời như dầu khí, nhưng có thể kìm hãm phát triển dài hạn.