Chiến tranh Iran: Đài Loan tranh luận vũ khí Mỹ hay hữu nghị Trung Quốc

Trong bối cảnh chiến tranh Iran leo thang, Đài Loan lại xôn xao trước cuộc tranh luận về việc nên dựa vào vũ khí Mỹ hay tìm kiếm hòa bình với Trung Quốc, khi lãnh đạo đảng đối lập sắp thăm Bắc Kinh.

Bối cảnh chiến tranh Iran và lo ngại an ninh

• Chiến tranh Iran làm dấy lên nghi ngờ về khả năng Mỹ duy trì sự chú ý nếu xảy ra nhiều khủng hoảng cùng lúc.
• Chậm trễ trong giao vũ khí, cạn kiệt kho vũ khí và cách tiếp cận "giao dịch" của cựu Tổng thống Donald Trump khiến nhiều người hoài nghi về cam kết của Washington.

Chuyến đi lịch sử của Chủ tịch KMT Cheng Li-wun

• Cheng Li-wun, Chủ tịch đảng Quốc dân (KMT), sẽ thực hiện chuyến đi sáu ngày tới Bắc Kinh, có thể gặp Tổng bí thư Tập Cận Bình.
• Đây sẽ là cuộc gặp đầu tiên giữa lãnh đạo KMT và Trung Quốc sau một thập kỷ, diễn ra trước hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập dự kiến vào tháng 5.
• Cheng mô tả chuyến đi là "bước đầu tiên" để giảm căng thẳng, tuyên bố: "Chiến tranh không phải định mệnh qua eo biển. Chúng tôi hy vọng chuyến thăm đưa quan hệ hai bờ eo biển vào mùa xuân dịu dàng và ấm áp."

Áp lực song phương từ Mỹ và Trung Quốc

• Phía Mỹ: Một nhóm thượng nghị sĩ hai đảng vừa tới Đài Bắc, kêu gọi Quốc hội Đài Loan thông qua kế hoạch quố phòng 40 tỷ USD của Tổng thống Lai Ching-te. Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen nhấn mạnh cần "chi tiêu phòng thủ bổ sung mạnh mẽ", còn John Curtis nói cần thể hiện cho đồng nghiệp rằng Đài Loan "có gánh vác trách nhiệm".
• Phía Trung Quốc: Bắc Kinh mời Cheng nhưng từ chối đối thoại với đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) cầm quyền, vì DPP không công nhận "1992 consensus". Trung Quốc duy trì hoạt động quân sự gần Đài Loan gần như hàng ngày, gồm máy bay và tàu chiến, nhằm gây áp lực và thử phản ứng.

Cuộc tranh luận nội bộ Đài Loan

• DPP (cầm quyền): Ưu tiên tăng cường quan hệ với Mỹ và đầu tư vào răn đe quân sự.
• KMT (đối lập): Đề cao đối thoại với Trung Quốc để giảm căng thẳng, tránh để răn đe bị thử thách.
• Trong KMT cũng có chia rẽ: một số ủng hộ chi tiêu quốc phòng cao để tin cậy Washington, số khác đề nghị gói nhỏ hơn, minh bạch hơn, cảnh báo không nên gắn kết quá chặt với kỳ vọng Mỹ.
• Giáo sư Lev Nachman (Đại học Quốc gia Đài Loan) nhận xét: DPP coi an ninh từ răn đe, còn KMT cho rằng giảm căng thẳng với Trung Quốc là giảm rủi ro.

Quan điểm cử tri và chuyên gia

• Cử tri trẻ ngày càng mạnh mẽ nhận diện là người Đài Loan, hoài nghi về cam kết của Trung Quốc sau vụ Hong Kông.
• Chuyên gia William Yang (International Crisis Group) cảnh báo: Chiến tranh Iran kéo dài có thể khiến Trung Quốc ít chịu áp lực hơn ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, khiến Đài Loan dễ tổn thương hơn trước sức ép từ Bắc Kinh.
• Nhiều cử tri bình thường ủng hộ giảm căng thẳng nhưng không kỳ vọng cao vào chuyến đi của Cheng. Một cử tri 30 tuổi chia sẻ: "Dù có dịu đi chăng nữa, cũng chỉ tạm thời. Tư tưởng cơ bản của Bắc Kinh chưa đổi."

Kết luận

• Không bên nào đề nghị cắt đứt hoàn toàn với Mỹ hay Trung Quốc; tranh luận xoay quanh ưu tiên cho mối quan hệ nào.
• Thành bán của chuyến đi Cheng phụ thuộc vào mức độ tự chủ trong chuyến thăm do Bắc Kinh kiểm soát chặt.
• Cuộc tranh luận phản ánh sự chia rẽ sâu sắc giữa hai đảng lớn, trong khi cử tri chủ yếu ủng hộ duy trì hiện trạng và tránh xung đột.