Bầu cử Tòa án Tối cao Wisconsin: Phe tiến bộ tìm cách mở rộng đa số

Cuộc bầu cử bổ nhiệm thẩm phán Tòa án Tối cao Wisconsin sẽ diễn ra vào ngày 1 tháng 4 năm 2025, với hai ứng viên là thẩm phán tiến bộ Chris Taylor và thẩm phán bảo thủ Maria Lazar, nhằm thay thế thẩm phán nghỉ hưu Rebecca Bradley.

Bối cảnh và ý nghĩa

• Phe tiến bộ hiện nắm giữ đa số 4-3 tại Tòa án Tối cao Wisconsin và muốn mở rộng thành 5-2, củng cố ảnh hưởng có thể đến năm 2030.
• Cuộc bầu cử này diễn ra một năm sau cuộc thi đắt giá nhất lịch sử Mỹ (tháng 4/2024) với sự tham gia của Elon Musk, nhưng thu hút ít sự chú ý và chi phí thấp hơn đáng kể.
• Kết quả được xem là thước đo nhiệt huyết của cử tri Dân chủ và khả năng tập hợp phiếu của đảng Cộng hòa trong bối cảnh cựu Tổng thống Trump không ra tranh cử, có ý nghĩa với các cuộc bầu cử sắp tới ở bang chiến trường này.

Ứng viên và phong cảnh chính trị

• Chris Taylor (tiến bộ): Thẩm phán Tòa án Phúc thẩm bang, cựu đại biểu Quốc hội Dân chủ, từng làm luật sư cho Planned Parenthood Wisconsin. Được ủng hộ bởi nhiều nhân vật Dân chủ cấp cao như cựu Tổng thống Barack Obama, cựu Bộ trưởng Giao thông Pete Buttigieg, Thượng nghị sĩ Mark Kelly và Chris Murphy.
• Maria Lazar (bảo thủ): Thẩm phán Tòa án Phúc thẩm bang, cựu phó tổng chưởng lý bang, từng bảo vệ luật Act 10 của thống đốc Cộng hòa Scott Walker. Được đảng Cộng hòa ủng hộ.

Thăm dò và tài chính

• Thăm dò Đại học Marquette Law School (giữa tháng 3): 53% cử tri chưa quyết định, 23% ủng hộ Taylor, 17% ủng hộ Lazar.
• Tài chính chiến dịch:
  • Taylor huy động hơn 5,6 triệu USD kể từ khi tham gia tháng 5/2024.
  • Lazar huy động gần 900.000 USD kể từ khi tham gia mùa thu/2024.
  • Tổng chi tiêu cho cuộc thi này vượt 6 triệu USD, thấp hơn rất nhiều so với hơn 80 triệu USD trong cuộc bầu cử tháng 4/2024.

Tranh cãi chính: Quyền phá thai và luật bầu cử

• Quyền phá thai:
  • Taylor phản đối lệnh cấm phá thai sau 20 tuần, cho rằng nó gây hại cho nạn nhân hiếp dâm, cưỡng bức và phụ nữ có biến chứng thai kỳ. Bà chỉ trích Lazar vì từng gọi quyết định Dobbs (vô hiệu hóa Roe v. Wade) là "rất khôn ngoan".
  • Lazar ủng hộ lệnh cấm phá thai sau 20 tuần, gọi đó là "thỏa thuận", và cho rằng nếu cử tri không đồng ý, họ nên vận động qua lập pháp, không phải tòa. Bà khẳng định "sức khỏe và tính mạng người mẹ là quan trọng nhất".
• Toàn vẹn bầu cử:
  • Taylor bày tỏ lo ngại về nỗ lực "ngăn cản bỏ phiếu" và cần một Tòa án Tối cao mạnh để kiểm soát chính phủ liên bang.
  • Lazar ủng hộ luật ID cử tri của Wisconsin, cho rằng bầu cử sớm và bỏ phiếu qua thư là "có trách nhiệm" và "cần thiết", đồng thời khẳng định bầu cử trong bang là an toàn và bảo mật. Bà cũng tách khỏi những người phủ nhận kết quả bầu cử năm 2020, nói "Joe Biden đã thắng".

Bối cảnh lịch sử và dự báo

• Từ năm 2020, phe tiến bộ đã thắng liên tiếp các cuộc bầu cử Tòa án Tối cao Wisconsin, giành lại đa số năm 2023 và giữ vững năm 2024.
• Nếu Taylor thắng, phe tiến bộ sẽ có đa số 5-2 và có thể củng cố quyền lực thêm khi thẩm phán bảo thủ Annette Ziegler nghỉ hưu năm 2027.
• Thẩm phán nghỉ hưu Rebecca Bradley đã cảnh báo về "sự thay đổi đáng lo ngại" hướng tới "chủ nghĩa bộ phận" trên tòa. Chiến lược gia Cộng hòa Mark Graul nhận định đảng cần tập trung vào cử tri ngoại ô, đặc biệt ở đông nam bang, để phục hồi.