René Redzepi, đầu bếp sáng lập nhà hàng Noma Copenhagen, đã xin lỗi và tuyên bố rút lui sau khi báo cáo của The New York Times cáo buộc ông đánh đập, dùng dụng cụ nhọn đâm và đẩy nhân viên. Vụ việc gây chấn động làng ẩm thực cao cấp, đặt ra câu hỏi lớn về văn hóa bạo lực trong các nhà bếp sao Michelin.
Bối cảnh và cáo buộc
Redzepi, người được mệnh danh là kiến tạo nên "cách mạng ẩm thực Đan Mạch" với triết lý sử dụng nguyên liệu hoang dã, từng đạt danh hiệu nhà hàng tốt nhất thế giới. Tuy nhiên, báo cáo điều tra của NYT tiết lộ hành vi bạo lực thể chất và tâm lý của ông đối với nhân viên. Các cáo buộc bao gồm đánh đập, dùng dụng cụ nhọn đâm và đẩy nhân viên vào tường.
Phản ứng từ ngành ẩm thực
Vụ việc được nhiều đầu bếp và chuyên gia xem như "điểm xoay chuyển" trong việc đối mặt với văn hóa bạo lực lâu nay. Adrienne Cheatham, chef được đề cử giải James Beard, cho rằng đây là thời điểm then chốt để ngành phân tích lại. Một số dự đoán sẽ có thêm cáo buộc nhắm vào các đầu bếp khác, trong bối cảnh ngành đang đối mặt với áp lực kinh tế từ giá cao và cạnh tranh.
Hệ thống phân cấp và áp lực sao Michelin
Hệ thống "brigade" cứng nhắc, bắt nguồn từ Auguste Escoffier, tạo ra sự mất cân bằng quyền lực, cho phép đầu bếp cấp cao bắt nạt nhân viên mà không bị trừng phạt. Nghiên cứu năm 2022 cho thấy bạo lực và sự lăng mạ thường được chuẩn hóa như một phần của phát triển nghề nghiệp, nơi những người chịu đựng được được coi là có "bảng huy hiệu vinh quang". Một chef mô tả: "Cơ thể tự động chuẩn bị cho chiến tranh" mỗi khi bắt đầu ca làm.
Các trường hợp bạo lực khác
Trước Redzepi, nhiều đầu bếp nổi tiếng cũng bị cáo buộc:
- Yannick Alléno (Pháp) bị tống tiền và bạo lực tại Pavillon Ledoyen, Paris (2015).
- Tom Kitchin (Anh) đình chỉ hai nhân viên sau cáo buộc "hành vi không chấp nhận được" (2021), dẫn đến yêu cầu của Unichef xem xét thu hồi sao Michelin.
- Các vụ việc khác cũng được ghi nhận, cho thấy vấn đề phổ biến.
Quan điểm bảo thủ: Khắc nghiệt là cần thiết?
Một số chef, như Ali Dey Daly, cho rằng môi trường khắc nghiệt là lựa chọn cá nhân và cần thiết cho sự xuất sắc. Họ lập luận rằng "các mức độ xuất sắc cao nhất hiếm khi nảy sinh từ sự thoải mái", mà cần "kỷ luật, hy sinh và tiêu chuẩn mà ít người sẵn sàng chịu đựng". Tuy nhiên, họ thừa nhận một số khiếu nại về hành vi độc hại là có cơ sở.
Ảnh hưởng từ văn hóa đại chúng
Hình ảnh đầu bếp nóng nảy, bạo lực được củng cố qua các chương trình như "Hell's Kitchen" của Gordon Ramsay, nơi hành vi hạ thấp và hung hăng được coi là giải trí. Phim "The Bear" cũng được đánh giá là phản ánh chân thực cuộc sống trong bếp, khiến nhiều chuyên gia cảm thấy "bất an". Kris Hall của The Burnt Chef Project chỉ ra rằng sự phô trương này có thể khiến người ta bắt chước hoặc không nhận ra cách quản lý hiệu quả.
Dấu hiệu thay đổi và nỗ lực cải tổ
Các tổ chức như Not 9 to 5 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lên tiếng và cải tổ hệ thống. Hassel Aviles, đồng sáng lập, cho rằng "sự im lặng không đưa chúng ta đi đâu". Mạng xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa câu chuyện, đặc biệt với thế hệ trẻ ít kiên nhẫn hơn với bạo lực. Một số nhà hàng bắt đầu đánh giá nhân viên phòng ngừa, và nhiều người rời bỏ ngành sau đại dịch.
Kết luận: Hệ thống cần thay đổi
Dù Redzepi tuyên bố đã thực hiện "những thay đổi đáng kể" tại Noma, vụ việc nhấn mạnh rằng giải pháp không chỉ là cá nhân mà phải là toàn ngành. Cần xem xét lại ảnh hưởng của hệ thống brigade, tăng cường đối thoại giữa các tổ chức. Như Aviles nói: "Tất cả chúng ta đều đồng phạm". Tương lai của ẩm thực cao cấp phụ thuộc vào việc xây dựng môi trường tôn trọng con người, thay vì chỉ chạy theo sao Michelin và lợi nhuận.
